Quyền Chọn Mua Và Quyền Chọn Bán Là Gì? Giải Thích Chi Tiết Từ A–Z

Quyền Chọn Mua Và Quyền Chọn Bán Là Gì? Giải Thích Chi Tiết Từ A–Z

 

QUYỀN CHỌN MUA VÀ QUYỀN CHỌN BÁN LÀ GÌ? GIẢI THÍCH CHI TIẾT TỪ A–Z

Quyền Chọn Mua Và Quyền Chọn Bán Là Gì? Giải Thích Chi Tiết Từ A–Z


Bạn có bao giờ nghĩ rằng mình có thể trả trước một khoản tiền nhỏ để giữ quyền mua một căn nhà trong tương lai với mức giá đã thỏa thuận hôm nay, dù giá thị trường sau đó tăng lên rất nhiều?

Hoặc ngược lại, bạn có thể trả một khoản phí để đảm bảo rằng trong tương lai mình vẫn được bán một tài sản với mức giá đã cam kết, ngay cả khi giá thị trường bất ngờ giảm mạnh?

Đây không phải là một ý tưởng tưởng tượng. Trong tài chính, những giao dịch như vậy thực sự tồn tại và được gọi là quyền chọn (Option).

Quyền chọn là một trong những công cụ tài chính quan trọng trên thị trường tài chính quốc tế. Nó được sử dụng bởi nhà đầu tư, ngân hàng, doanh nghiệp và các tổ chức tài chính để đầu cơ kiếm lợi nhuận hoặc phòng ngừa rủi ro biến động giá.

Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu từ những khái niệm đơn giản nhất đến cách thức hoạt động, cách tính lãi lỗ và ứng dụng thực tế của hai loại quyền chọn phổ biến nhất: quyền chọn mua và quyền chọn bán.

 

1. Quyền chọn là gì? Hiểu đơn giản qua một câu chuyện mua nhà

Trước khi tìm hiểu về quyền chọn mua và quyền chọn bán, chúng ta cần hiểu quyền chọn thực chất là gì.

Hãy tưởng tượng bạn đang muốn mua một căn nhà có giá thị trường hiện tại là 3 tỷ đồng.

Bạn rất thích căn nhà này nhưng chưa có đủ tiền để thanh toán ngay. Bạn dự đoán khoảng 3 tháng nữa, giá nhà có thể tăng lên 3,5 tỷ đồng.

Bạn lo rằng nếu đợi đến khi có đủ tiền, căn nhà sẽ trở nên đắt hơn.

Bạn đề nghị với chủ nhà một thỏa thuận:

  • Bạn trả trước cho chủ nhà 50 triệu đồng.
  • Đổi lại, chủ nhà cam kết cho bạn quyền mua căn nhà trong vòng 3 tháng với giá 3 tỷ đồng.
  • Sau 3 tháng, bạn có quyền quyết định mua hoặc không mua căn nhà.
  • Nếu không mua, bạn mất 50 triệu đồng đã trả trước.
  • Nếu giá nhà tăng lên 3,5 tỷ đồng, bạn vẫn có quyền mua với giá 3 tỷ đồng như đã thỏa thuận.

Hãy xem hai tình huống xảy ra sau 3 tháng.

Trường hợp 1: Giá nhà tăng lên 3,5 tỷ đồng.

Bạn vẫn được mua căn nhà với giá 3 tỷ đồng.

Nếu thực hiện quyền mua, bạn có lợi thế 500 triệu đồng so với giá thị trường.

Sau khi trừ 50 triệu đồng phí đã trả ban đầu, lợi ích còn lại là:

500 triệu - 50 triệu = 450 triệu đồng.

Trường hợp 2: Giá nhà giảm xuống còn 2,7 tỷ đồng.

Bạn không cần mua căn nhà với giá 3 tỷ đồng nữa.

Bạn có thể từ chối thực hiện quyền mua và chấp nhận mất 50 triệu đồng phí đã trả.

Thay vì phải mua căn nhà với giá 3 tỷ đồng, bạn có thể mua một căn nhà tương đương trên thị trường với giá 2,7 tỷ đồng.

Như vậy, bạn chỉ mất khoản phí ban đầu để đổi lấy quyền lựa chọn.

Đây chính là bản chất của quyền chọn.

Quyền chọn là một hợp đồng tài chính cho phép người mua có quyền, nhưng không có nghĩa vụ, mua hoặc bán một tài sản cơ sở với mức giá đã xác định trước, trong một khoảng thời gian hoặc tại một thời điểm nhất định.

Điểm quan trọng nhất cần nhớ:

  • Người mua quyền chọn có quyền quyết định có thực hiện giao dịch hay không.
  • Người bán quyền chọn có nghĩa vụ thực hiện giao dịch nếu người mua thực hiện quyền hợp lệ.
  • Để có được quyền này, người mua phải trả cho người bán một khoản phí gọi là phí quyền chọn (Premium).

Nói cách khác, người mua quyền chọn trả tiền để mua sự linh hoạt và bảo vệ mình trước những biến động giá không mong muốn.

2. Những thuật ngữ cơ bản cần biết trước khi học quyền chọn

Để hiểu cách vận hành của quyền chọn, bạn cần nắm được 6 thuật ngữ quan trọng.

2.1. Tài sản cơ sở (Underlying Asset)

Đây là tài sản mà hợp đồng quyền chọn được xây dựng dựa trên giá trị của nó.

Ví dụ:

  • Cổ phiếu của một doanh nghiệp.
  • Vàng.
  • Dầu thô.
  • Ngoại tệ như USD, EUR.
  • Chỉ số chứng khoán.
  • Hợp đồng tương lai hàng hóa hoặc tài chính.

Ví dụ, bạn mua quyền chọn mua cổ phiếu VCB thì cổ phiếu VCB chính là tài sản cơ sở.

Khi giá cổ phiếu VCB biến động, giá trị của hợp đồng quyền chọn liên quan cũng có thể thay đổi.

2.2. Giá thực hiện (Strike Price)

Đây là mức giá đã được thỏa thuận trong hợp đồng, tại đó người mua quyền chọn có thể mua hoặc bán tài sản cơ sở.

Ví dụ:

Bạn mua một quyền chọn mua cổ phiếu với giá thực hiện là 100.000 đồng/cổ phiếu.

Điều đó có nghĩa là bạn có quyền mua cổ phiếu với giá 100.000 đồng, bất kể giá thị trường sau đó là bao nhiêu, miễn là quyền chọn còn hiệu lực và được thực hiện đúng điều kiện hợp đồng.

2.3. Phí quyền chọn (Premium)

Đây là khoản tiền người mua phải trả cho người bán để sở hữu quyền chọn.

Ví dụ:

Bạn mua quyền chọn mua cổ phiếu với mức phí 5.000 đồng/cổ phiếu.

Nếu hợp đồng áp dụng cho 100 cổ phiếu, tổng phí bạn phải trả là:

5.000 × 100 = 500.000 đồng.

Khoản phí này được thanh toán để mua quyền chọn và thông thường không được hoàn lại chỉ vì người mua không thực hiện quyền.

Đối với người bán, đây chính là khoản thu nhập ban đầu khi phát hành hoặc bán quyền chọn.

2.4. Ngày đáo hạn (Expiration Date)

Đây là ngày hợp đồng quyền chọn hết hiệu lực.

Trước hoặc tại ngày đáo hạn, tùy loại hợp đồng, người mua có thể quyết định thực hiện quyền.

Sau khi hợp đồng hết hạn, quyền chọn không còn giá trị.

Ví dụ:

Bạn mua quyền chọn có thời hạn 3 tháng.

Nếu đến ngày đáo hạn mà giá cổ phiếu không có lợi cho việc thực hiện quyền, bạn có thể để hợp đồng hết hạn và chấp nhận mất khoản phí đã trả.

2.5. Thực hiện quyền (Exercise)

Đây là hành động người mua sử dụng quyền đã được mua để tiến hành giao dịch tài sản cơ sở theo mức giá thực hiện trong hợp đồng.

Ví dụ:

Bạn có quyền mua cổ phiếu với giá 100.000 đồng, trong khi giá thị trường là 120.000 đồng.

Bạn quyết định thực hiện quyền mua với giá 100.000 đồng.

2.6. Chuyển nhượng hoặc đóng vị thế quyền chọn

Người mua quyền chọn không nhất thiết phải đợi đến ngày đáo hạn mới kiếm lời.

Nếu hợp đồng quyền chọn tăng giá, họ có thể bán lại hợp đồng đó trên thị trường (nếu hợp đồng được phép giao dịch và có thanh khoản).

Ví dụ:

Bạn mua một quyền chọn với giá 5 triệu đồng.

Một thời gian sau, giá trị quyền chọn tăng lên 12 triệu đồng.

Bạn có thể bán lại quyền chọn để thu về 12 triệu đồng.

Lợi nhuận trước chi phí giao dịch là:

12 triệu - 5 triệu = 7 triệu đồng.

Đây là điểm rất quan trọng: nhà đầu tư có thể kiếm lời từ sự tăng giá của chính hợp đồng quyền chọn mà không nhất thiết phải mua hoặc bán tài sản cơ sở.

 

3. Quyền chọn có hai loại chính: Quyền chọn mua và quyền chọn bán

Trong thị trường tài chính, quyền chọn được chia thành hai loại cơ bản:

Quyền chọn mua (Call Option): Người mua có quyền mua tài sản cơ sở với giá đã xác định.

Quyền chọn bán (Put Option): Người mua có quyền bán tài sản cơ sở với giá đã xác định.

Để dễ nhớ:

  • Call = Có quyền mua.
  • Put = Có quyền bán.

Tuy nhiên, một điểm rất dễ nhầm lẫn là: mỗi loại quyền chọn đều có hai phía giao dịch, gồm người mua quyền chọn và người bán quyền chọn.

Do đó, trên thực tế có 4 vị thế cơ bản:

1.      Mua quyền chọn mua (Buy Call).

2.      Bán quyền chọn mua (Sell Call).

3.      Mua quyền chọn bán (Buy Put).

4.      Bán quyền chọn bán (Sell Put).

Chúng ta sẽ phân tích lần lượt.

 

4. Quyền chọn mua (Call Option) là gì?

Quyền chọn mua là hợp đồng cho phép người mua có quyền mua một tài sản cơ sở với mức giá đã thỏa thuận trước, trong thời hạn quy định.

Thông thường, người mua quyền chọn mua kỳ vọng giá tài sản sẽ tăng trong tương lai.

4.1. Ví dụ đơn giản về quyền chọn mua

Giả sử cổ phiếu ABC đang có giá 100.000 đồng/cổ phiếu.

Bạn dự đoán trong vòng 1 tháng tới, cổ phiếu ABC có thể tăng lên 130.000 đồng.

Tuy nhiên, bạn chưa muốn bỏ ra 100 triệu đồng để mua 1.000 cổ phiếu ngay bây giờ.

Thay vào đó, bạn ký hợp đồng quyền chọn mua với các điều kiện:

  • Tài sản cơ sở: Cổ phiếu ABC.
  • Giá thực hiện: 100.000 đồng/cổ phiếu.
  • Thời hạn: 1 tháng.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng/cổ phiếu.
  • Số lượng: 1.000 cổ phiếu.

Bạn phải trả trước:

5.000 × 1.000 = 5 triệu đồng.

Đổi lại, bạn có quyền mua 1.000 cổ phiếu ABC với giá 100.000 đồng/cổ phiếu trong thời hạn hợp đồng.

Bây giờ, hãy xem ba tình huống có thể xảy ra.

Tình huống 1: Giá cổ phiếu tăng lên 130.000 đồng.

Bạn có quyền mua cổ phiếu với giá 100.000 đồng, trong khi thị trường đang giao dịch ở mức 130.000 đồng.

Lợi thế về giá:

(130.000 - 100.000) × 1.000 = 30 triệu đồng.

Trừ đi phí quyền chọn ban đầu:

30 triệu - 5 triệu = 25 triệu đồng.

Bạn có lợi nhuận 25 triệu đồng, chưa tính các chi phí giao dịch khác.

Tình huống 2: Giá cổ phiếu chỉ tăng lên 103.000 đồng.

Bạn vẫn có quyền mua với giá 100.000 đồng.

Lợi thế về giá:

(103.000 - 100.000) × 1.000 = 3 triệu đồng.

Nhưng bạn đã trả 5 triệu đồng phí quyền chọn.

Như vậy:

3 triệu - 5 triệu = -2 triệu đồng.

Mặc dù giá cổ phiếu tăng, bạn vẫn bị lỗ 2 triệu đồng.

Đây là một điểm rất quan trọng: giá tài sản tăng không đồng nghĩa với việc người mua quyền chọn mua chắc chắn có lãi.

Giá phải tăng đủ để bù đắp phí quyền chọn và các chi phí liên quan.

Tình huống 3: Giá cổ phiếu giảm xuống 80.000 đồng.

Bạn có quyền mua cổ phiếu với giá 100.000 đồng, nhưng giá thị trường chỉ còn 80.000 đồng.

Nếu thực hiện quyền, bạn sẽ phải mua đắt hơn thị trường 20.000 đồng/cổ phiếu.

Điều này không có lợi.

Bạn có thể từ chối thực hiện quyền và để hợp đồng hết hạn.

Khoản lỗ của bạn là 5 triệu đồng phí quyền chọn ban đầu.

Bạn không phải chịu thêm khoản lỗ 20 triệu đồng do chênh lệch giá, bởi bạn không có nghĩa vụ phải mua cổ phiếu.

4.2. Công thức tính lãi lỗ khi mua quyền chọn mua

Gọi:

  • S: Giá thị trường của tài sản khi đáo hạn.
  • K: Giá thực hiện.
  • P: Phí quyền chọn trên mỗi đơn vị tài sản.

Công thức lợi nhuận của người mua quyền chọn mua tại ngày đáo hạn:

Lợi nhuận = Max (S - K, 0) - P

Nếu giao dịch nhiều đơn vị tài sản, cần nhân kết quả với số lượng tài sản hoặc hệ số hợp đồng tương ứng.

Trong đó:

  • Nếu giá thị trường cao hơn giá thực hiện, quyền chọn có giá trị thực hiện.
  • Nếu giá thị trường thấp hơn hoặc bằng giá thực hiện, người mua thường không thực hiện quyền.
  • Phí quyền chọn luôn phải được tính vào chi phí đầu tư.

Với ví dụ trên:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng.

Mức giá hòa vốn khi đáo hạn là:

100.000 + 5.000 = 105.000 đồng/cổ phiếu.

Có nghĩa là:

  • Giá dưới 100.000 đồng: Người mua không thực hiện quyền.
  • Giá từ 100.000 đến dưới 105.000 đồng: Có lợi thế khi thực hiện quyền nhưng vẫn lỗ sau khi trừ phí.
  • Giá đúng 105.000 đồng: Hòa vốn.
  • Giá trên 105.000 đồng: Bắt đầu có lợi nhuận.

4.3. Người bán quyền chọn mua (Sell Call) là gì?

Đây là phía đối ứng với người mua quyền chọn mua.

Người bán quyền chọn mua nhận được khoản phí quyền chọn ngay từ đầu.

Đổi lại, họ có nghĩa vụ bán tài sản cơ sở cho người mua với giá thực hiện nếu người mua thực hiện quyền hợp lệ.

Ví dụ:

Bạn bán quyền chọn mua cổ phiếu ABC với:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Phí quyền chọn nhận được: 5.000 đồng/cổ phiếu.
  • Số lượng: 1.000 cổ phiếu.

Bạn nhận được:

5.000 × 1.000 = 5 triệu đồng.

Nếu giá cổ phiếu ABC giảm xuống 80.000 đồng, người mua không có lý do kinh tế để thực hiện quyền.

Bạn giữ toàn bộ 5 triệu đồng phí quyền chọn.

Nhưng nếu giá cổ phiếu tăng lên 130.000 đồng, người mua có thể thực hiện quyền mua với giá 100.000 đồng.

Nếu bạn không sở hữu sẵn cổ phiếu, bạn có thể phải mua trên thị trường với giá 130.000 đồng rồi bán lại cho người mua theo hợp đồng với giá 100.000 đồng.

Khoản lỗ từ chênh lệch giá:

(130.000 - 100.000) × 1.000 = 30 triệu đồng.

Sau khi trừ khoản phí 5 triệu đồng đã nhận:

30 triệu - 5 triệu = 25 triệu đồng lỗ.

Đây là lý do bán quyền chọn mua không có tài sản bảo đảm (Naked Call) có thể rất rủi ro.

Nếu giá cổ phiếu tiếp tục tăng, khoản lỗ tiềm năng của người bán có thể tăng không giới hạn về mặt lý thuyết.

Tóm lại về quyền chọn mua:

  • Người mua Call kỳ vọng giá tài sản tăng.
  • Người bán Call thường kỳ vọng giá tài sản không tăng vượt quá mức khiến họ bị thua lỗ.
  • Người mua trả phí để có quyền mua.
  • Người bán nhận phí nhưng phải chấp nhận nghĩa vụ bán tài sản nếu bị thực hiện quyền.

 

5. Quyền chọn bán (Put Option) là gì?

Nếu quyền chọn mua thường được sử dụng khi nhà đầu tư kỳ vọng giá tăng, thì quyền chọn bán thường được sử dụng khi nhà đầu tư kỳ vọng giá giảm hoặc muốn bảo vệ tài sản đang nắm giữ.

Quyền chọn bán là hợp đồng cho phép người mua có quyền bán tài sản cơ sở với một mức giá đã xác định trước, trong thời hạn quy định.

Điều này có nghĩa là dù giá thị trường của tài sản giảm xuống bao nhiêu, người mua quyền chọn bán vẫn có thể bán tài sản theo giá thực hiện đã thỏa thuận, nếu thực hiện đúng điều kiện hợp đồng.

5.1. Ví dụ đơn giản về quyền chọn bán

Giả sử bạn đang sở hữu 1.000 cổ phiếu ABC.

Giá thị trường hiện tại là 100.000 đồng/cổ phiếu.

Tổng giá trị cổ phiếu bạn đang nắm giữ:

100.000 × 1.000 = 100 triệu đồng.

Bạn lo ngại trong tháng tới thị trường chứng khoán có thể giảm mạnh.

Bạn không muốn bán cổ phiếu ngay vì vẫn kỳ vọng giá sẽ tăng trong dài hạn.

Tuy nhiên, bạn cũng không muốn chịu rủi ro nếu giá cổ phiếu giảm sâu.

Bạn quyết định mua quyền chọn bán với các điều kiện:

  • Tài sản cơ sở: Cổ phiếu ABC.
  • Giá thực hiện: 100.000 đồng/cổ phiếu.
  • Thời hạn: 1 tháng.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng/cổ phiếu.
  • Số lượng: 1.000 cổ phiếu.

Bạn trả trước:

5.000 × 1.000 = 5 triệu đồng.

Đổi lại, bạn có quyền bán 1.000 cổ phiếu ABC với giá 100.000 đồng/cổ phiếu trong thời hạn hợp đồng.

Sau 1 tháng, có ba tình huống xảy ra.

Tình huống 1: Giá cổ phiếu giảm xuống 70.000 đồng.

Đây chính là tình huống quyền chọn bán phát huy tác dụng.

Nếu không có quyền chọn, 1.000 cổ phiếu của bạn chỉ còn giá trị:

70.000 × 1.000 = 70 triệu đồng.

Nhưng bạn có quyền bán với giá 100.000 đồng/cổ phiếu.

Bạn thực hiện quyền và bán cổ phiếu với tổng giá trị:

100.000 × 1.000 = 100 triệu đồng.

Chênh lệch so với giá thị trường:

(100.000 - 70.000) × 1.000 = 30 triệu đồng.

Sau khi trừ phí quyền chọn 5 triệu đồng, lợi ích từ hợp đồng quyền chọn là 25 triệu đồng.

Khoản lãi này bù đắp phần lớn thiệt hại do giá cổ phiếu giảm.

Tình huống 2: Giá cổ phiếu giảm xuống 97.000 đồng.

Bạn có quyền bán với giá 100.000 đồng, trong khi giá thị trường chỉ là 97.000 đồng.

Lợi thế từ quyền chọn:

(100.000 - 97.000) × 1.000 = 3 triệu đồng.

Nhưng phí quyền chọn bạn đã trả là 5 triệu đồng.

Vì vậy, kết quả của riêng hợp đồng quyền chọn là:

3 triệu - 5 triệu = -2 triệu đồng.

Quyền chọn có giá trị bảo vệ, nhưng chi phí mua sự bảo vệ cao hơn lợi ích nhận được trong tình huống này.

Tình huống 3: Giá cổ phiếu tăng lên 120.000 đồng.

Bạn đang sở hữu cổ phiếu ABC và giá thị trường đã tăng lên 120.000 đồng.

Bạn không cần bán với giá 100.000 đồng theo quyền chọn nữa vì có thể bán trên thị trường với giá cao hơn.

Bạn không thực hiện quyền chọn bán.

Khoản phí 5 triệu đồng trở thành chi phí để mua sự bảo vệ mà bạn không cần sử dụng.

Tuy nhiên, bạn vẫn được hưởng lợi từ việc giá cổ phiếu tăng.

5.2. Công thức tính lãi lỗ khi mua quyền chọn bán

Gọi:

  • S: Giá thị trường của tài sản khi đáo hạn.
  • K: Giá thực hiện.
  • P: Phí quyền chọn trên mỗi đơn vị tài sản.

Công thức lợi nhuận của người mua quyền chọn bán:

Lợi nhuận = Max (K - S, 0) - P

Với ví dụ trên:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng.

Mức giá hòa vốn khi đáo hạn:

100.000 - 5.000 = 95.000 đồng/cổ phiếu.

Điều này có nghĩa:

  • Giá trên 100.000 đồng: Người mua thường không thực hiện quyền.
  • Giá từ 95.000 đến dưới 100.000 đồng: Quyền chọn có giá trị thực hiện nhưng vẫn lỗ sau khi trừ phí.
  • Giá đúng 95.000 đồng: Hòa vốn.
  • Giá dưới 95.000 đồng: Người mua quyền chọn bán bắt đầu có lợi nhuận.

5.3. Người bán quyền chọn bán (Sell Put) là gì?

Đây là phía đối ứng với người mua quyền chọn bán.

Người bán quyền chọn bán nhận được phí quyền chọn ngay từ đầu.

Đổi lại, họ có nghĩa vụ mua tài sản cơ sở từ người mua nếu người mua thực hiện quyền bán hợp lệ.

Ví dụ:

Bạn bán quyền chọn bán cổ phiếu ABC với:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng/cổ phiếu.
  • Số lượng: 1.000 cổ phiếu.

Bạn nhận được 5 triệu đồng phí quyền chọn.

Sau đó, có hai tình huống:

Tình huống 1: Giá cổ phiếu tăng lên 120.000 đồng.

Người mua quyền chọn không có lý do để bán cổ phiếu cho bạn với giá 100.000 đồng khi thị trường đang trả 120.000 đồng.

Quyền chọn hết hạn mà không được thực hiện.

Bạn giữ toàn bộ 5 triệu đồng phí quyền chọn.

Tình huống 2: Giá cổ phiếu giảm xuống 70.000 đồng.

Người mua quyền chọn có quyền bán cổ phiếu cho bạn với giá 100.000 đồng.

Bạn có nghĩa vụ mua theo mức giá đó.

Nếu nhận 1.000 cổ phiếu, bạn phải thanh toán:

100.000 × 1.000 = 100 triệu đồng.

Trong khi giá trị thị trường của số cổ phiếu chỉ còn:

70.000 × 1.000 = 70 triệu đồng.

Khoản lỗ do chênh lệch giá là 30 triệu đồng.

Sau khi trừ 5 triệu đồng phí quyền chọn nhận được:

30 triệu - 5 triệu = 25 triệu đồng lỗ.

Như vậy, người bán quyền chọn bán có thể thu được khoản phí ban đầu nhưng phải chấp nhận nguy cơ mua tài sản với giá cao hơn giá thị trường.

Nếu giá tài sản giảm về 0, mức lỗ tối đa theo mô hình cổ phiếu thông thường là giá thực hiện trừ đi phí quyền chọn, nhân với số lượng tài sản.

Tóm lại về quyền chọn bán:

  • Người mua Put kỳ vọng giá tài sản giảm hoặc muốn bảo vệ danh mục đầu tư.
  • Người bán Put thường kỳ vọng giá tài sản không giảm quá sâu.
  • Người mua Put có quyền bán tài sản.
  • Người bán Put có nghĩa vụ mua tài sản nếu bị thực hiện quyền.

 

6. Phân biệt đầy đủ 4 vị thế trong giao dịch quyền chọn

Đây là phần rất quan trọng vì nhiều người chỉ nhớ Call là mua và Put là bán, nhưng lại nhầm lẫn giữa việc mua quyền chọn và bán quyền chọn.

Hãy ghi nhớ rằng:

Call và Put mô tả quyền của hợp đồng.

Buy và Sell mô tả vị thế của nhà đầu tư.

Vị thế

Quyền hoặc nghĩa vụ

Kỳ vọng thông thường

Buy Call

Có quyền mua tài sản

Giá tăng

Sell Call

Có nghĩa vụ bán tài sản

Giá không tăng mạnh

Buy Put

Có quyền bán tài sản

Giá giảm

Sell Put

Có nghĩa vụ mua tài sản

Giá không giảm mạnh

Có thể hiểu đơn giản qua bốn câu:

1.      Buy Call: Tôi trả tiền để có quyền mua rẻ hơn giá thị trường trong tương lai.

2.      Sell Call: Tôi nhận tiền và chấp nhận nghĩa vụ bán tài sản nếu người mua thực hiện quyền.

3.      Buy Put: Tôi trả tiền để có quyền bán với mức giá đã cam kết, kể cả khi thị trường giảm.

4.      Sell Put: Tôi nhận tiền và chấp nhận nghĩa vụ mua tài sản nếu người mua thực hiện quyền.

 

7. Bảng so sánh quyền chọn mua và quyền chọn bán

Tiêu chí

Quyền chọn mua (Call)

Quyền chọn bán (Put)

Bản chất

Quyền được mua tài sản

Quyền được bán tài sản

Người mua kỳ vọng

Giá tăng

Giá giảm

Người bán có nghĩa vụ

Bán tài sản

Mua tài sản

Người mua trả

Phí quyền chọn

Phí quyền chọn

Người bán nhận

Phí quyền chọn

Phí quyền chọn

Người mua có bắt buộc thực hiện?

Không

Không

Mục đích phổ biến

Đầu cơ giá tăng, kiểm soát chi phí mua

Đầu cơ giá giảm, bảo vệ giá bán

Một cách ghi nhớ cực kỳ đơn giản:

Call: Mua quyền để mua tài sản.

Put: Mua quyền để bán tài sản.

Đừng nhầm giữa quyền chọn bán (Put Option) với hành động bán một hợp đồng quyền chọn (Sell Option). Đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau.

 

8. Bốn vị thế quyền chọn lãi và lỗ như thế nào khi giá tài sản thay đổi?

Để nhìn rõ hơn, chúng ta tiếp tục sử dụng cùng một ví dụ.

Giả sử:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng/cổ phiếu.
  • Phí quyền chọn: 5.000 đồng/cổ phiếu.
  • Số lượng: 1 cổ phiếu để đơn giản hóa phép tính.

Bảng dưới đây thể hiện lợi nhuận của từng vị thế tại ngày đáo hạn.

Giá thị trường khi đáo hạn

Mua Call

Bán Call

Mua Put

Bán Put

70.000 đồng

-5.000

+5.000

+25.000

-25.000

90.000 đồng

-5.000

+5.000

+5.000

-5.000

95.000 đồng

-5.000

+5.000

0

0

100.000 đồng

-5.000

+5.000

-5.000

+5.000

105.000 đồng

0

0

-5.000

+5.000

120.000 đồng

+15.000

-15.000

-5.000

+5.000

130.000 đồng

+25.000

-25.000

-5.000

+5.000

Lưu ý: Đây là lợi nhuận lý thuyết của hợp đồng tại đáo hạn, chưa tính phí giao dịch, thuế và các chi phí khác. Bảng giả định các hợp đồng có cùng mức phí 5.000 đồng và cùng điều kiện thực hiện.

Bạn có thể quan sát ba quy luật:

  • Mua Call có lợi khi giá tăng đủ mạnh.
  • Mua Put có lợi khi giá giảm đủ mạnh.
  • Người bán Call và Put thu được phí nhưng phải đối mặt với rủi ro khi giá biến động bất lợi.

Đặc biệt, người mua quyền chọn có khoản lỗ tối đa được giới hạn ở mức phí đã trả, trong khi người bán quyền chọn có thể chịu tổn thất lớn hơn nhiều.

 

9. Các trạng thái của quyền chọn: ITM, ATM và OTM là gì?

Khi nghiên cứu quyền chọn, bạn sẽ thường xuyên gặp ba thuật ngữ tiếng Anh:

  • In The Money (ITM).
  • At The Money (ATM).
  • Out of The Money (OTM).

Đây là những thuật ngữ dùng để mô tả mối quan hệ giữa giá thị trường và giá thực hiện của hợp đồng quyền chọn.

9.1. In The Money (ITM) – Quyền chọn có giá trị thực hiện

Đối với quyền chọn mua:

Giá thị trường cao hơn giá thực hiện.

Ví dụ:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Giá thị trường: 120.000 đồng.

Bạn có quyền mua với giá 100.000 đồng trong khi thị trường đang bán với giá 120.000 đồng.

Quyền chọn mua đang có giá trị thực hiện là 20.000 đồng/cổ phiếu.

Đối với quyền chọn bán:

Giá thị trường thấp hơn giá thực hiện.

Ví dụ:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Giá thị trường: 80.000 đồng.

Bạn có quyền bán với giá 100.000 đồng trong khi thị trường chỉ mua ở mức 80.000 đồng.

Quyền chọn bán đang có giá trị thực hiện là 20.000 đồng/cổ phiếu.

9.2. At The Money (ATM) – Quyền chọn ngang giá

Đây là trạng thái giá thị trường bằng hoặc rất gần giá thực hiện.

Ví dụ:

  • Giá thị trường: 100.000 đồng.
  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.

Ở thời điểm này, nếu thực hiện quyền ngay thì chưa có lợi thế về chênh lệch giá.

9.3. Out of The Money (OTM) – Quyền chọn ngoài giá

Đối với quyền chọn mua:

Giá thị trường thấp hơn giá thực hiện.

Ví dụ:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Giá thị trường: 80.000 đồng.

Bạn không có lý do để mua với giá 100.000 đồng khi thị trường chỉ có giá 80.000 đồng.

Đối với quyền chọn bán:

Giá thị trường cao hơn giá thực hiện.

Ví dụ:

  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Giá thị trường: 120.000 đồng.

Bạn không có lý do để bán với giá 100.000 đồng khi thị trường đang trả 120.000 đồng.

Bảng tổng hợp

Trạng thái

Quyền chọn mua (Call)

Quyền chọn bán (Put)

ITM

Giá thị trường > Giá thực hiện

Giá thị trường < Giá thực hiện

ATM

Giá thị trường ≈ Giá thực hiện

Giá thị trường ≈ Giá thực hiện

OTM

Giá thị trường < Giá thực hiện

Giá thị trường > Giá thực hiện

Cần nhớ rằng ITM không đồng nghĩa với nhà đầu tư đã có lợi nhuận.

Ví dụ, mua Call có giá thực hiện 100.000 đồng, trả phí 5.000 đồng. Khi cổ phiếu tăng lên 103.000 đồng, quyền chọn đã ITM nhưng nhà đầu tư vẫn lỗ 2.000 đồng/cổ phiếu nếu tính đến ngày đáo hạn.

 

10. Phí quyền chọn được xác định như thế nào?

Một câu hỏi thường gặp là: Tại sao cùng một loại quyền chọn mua, nhưng có hợp đồng phí 3.000 đồng, hợp đồng khác lại có phí 8.000 đồng?

Phí quyền chọn không được xác định tùy ý mà chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố.

10.1. Giá thị trường so với giá thực hiện

Đối với Call, giá thị trường càng cao so với giá thực hiện thì quyền chọn thường càng có giá trị.

Đối với Put, giá thị trường càng thấp so với giá thực hiện thì quyền chọn thường càng có giá trị.

Ví dụ:

Một quyền chọn mua có giá thực hiện 100.000 đồng.

Nếu cổ phiếu đang giao dịch ở mức 120.000 đồng, quyền chọn thường có giá trị cao hơn so với trường hợp cổ phiếu chỉ đang ở mức 105.000 đồng.

10.2. Thời gian còn lại đến ngày đáo hạn

Thời gian càng dài, tài sản càng có nhiều cơ hội biến động theo hướng có lợi cho người mua quyền chọn.

Vì vậy, trong những điều kiện khác tương đương, quyền chọn có thời hạn dài hơn thường có giá trị thời gian cao hơn.

Ví dụ:

  • Quyền chọn A còn thời hạn 7 ngày.
  • Quyền chọn B còn thời hạn 90 ngày.

Nếu các yếu tố khác tương đương, quyền chọn B thường có phí cao hơn vì người mua có nhiều thời gian chờ đợi biến động thuận lợi.

10.3. Mức độ biến động giá (Volatility)

Đây là một trong những yếu tố quan trọng nhất.

Một cổ phiếu thường xuyên tăng giảm mạnh sẽ có khả năng tạo ra những biến động lớn trong tương lai.

Điều đó khiến quyền chọn liên quan thường có giá cao hơn.

Ví dụ:

Cổ phiếu A thường chỉ dao động 1–2% mỗi ngày.

Trong khi cổ phiếu B có thể tăng hoặc giảm 5–7% mỗi ngày.

Nhà đầu tư thường sẵn sàng trả mức phí cao hơn để mua quyền chọn trên cổ phiếu B vì khả năng xuất hiện biến động lớn cao hơn.

10.4. Lãi suất

Lãi suất thị trường cũng ảnh hưởng đến giá quyền chọn thông qua giá trị thời gian của tiền và chi phí nắm giữ tài sản.

Trong các mô hình định giá quyền chọn tiêu chuẩn, lãi suất tăng thường có xu hướng làm tăng giá Call và giảm giá Put, nếu các yếu tố khác không đổi.

10.5. Cổ tức và các khoản thu nhập từ tài sản cơ sở

Đối với quyền chọn cổ phiếu, cổ tức dự kiến cũng có thể ảnh hưởng đến giá quyền chọn.

Khi cổ phiếu được chia cổ tức bằng tiền, giá cổ phiếu thường có sự điều chỉnh tương ứng vào ngày giao dịch không hưởng quyền, các yếu tố khác không đổi.

Điều này có thể tác động đến giá trị của cả Call và Put.

 

11. Giá trị nội tại và giá trị thời gian của quyền chọn

Phí quyền chọn thường được cấu thành từ hai phần:

Giá trị nội tại (Intrinsic Value) và Giá trị thời gian (Time Value).

Công thức:

Phí quyền chọn = Giá trị nội tại + Giá trị thời gian.

11.1. Giá trị nội tại là gì?

Đây là phần giá trị mà người mua quyền chọn có thể thu được nếu thực hiện quyền ngay tại thời điểm đang xét.

Đối với Call:

Giá trị nội tại = Max (Giá thị trường - Giá thực hiện, 0).

Đối với Put:

Giá trị nội tại = Max (Giá thực hiện - Giá thị trường, 0).

Ví dụ:

Bạn có quyền chọn mua cổ phiếu với giá thực hiện 100.000 đồng.

Giá thị trường hiện tại là 120.000 đồng.

Giá trị nội tại là:

120.000 - 100.000 = 20.000 đồng.

Nếu bạn có quyền chọn bán với giá thực hiện 100.000 đồng, trong khi giá thị trường là 80.000 đồng:

Giá trị nội tại là:

100.000 - 80.000 = 20.000 đồng.

11.2. Giá trị thời gian là gì?

Đây là phần giá trị mà nhà đầu tư sẵn sàng trả thêm vì quyền chọn vẫn còn thời gian trước khi hết hạn.

Ví dụ:

Một quyền chọn mua cổ phiếu có:

  • Giá thị trường: 120.000 đồng.
  • Giá thực hiện: 100.000 đồng.
  • Phí quyền chọn: 25.000 đồng.

Giá trị nội tại:

120.000 - 100.000 = 20.000 đồng.

Giá trị thời gian:

25.000 - 20.000 = 5.000 đồng.

Tại sao nhà đầu tư chấp nhận trả thêm 5.000 đồng?

Bởi vì cổ phiếu vẫn có thể tăng từ 120.000 đồng lên 130.000 đồng, 140.000 đồng hoặc cao hơn trước khi quyền chọn hết hạn.

Thời gian còn lại tạo ra cơ hội và cơ hội đó có giá trị.

Tuy nhiên, khi ngày đáo hạn đến gần, giá trị thời gian thường giảm dần. Hiện tượng này được gọi là suy giảm giá trị thời gian (Time Decay).

Nếu các yếu tố khác không đổi, quyền chọn càng gần ngày đáo hạn thì phần giá trị thời gian càng có xu hướng giảm.

 

12. Quyền chọn được sử dụng vào những mục đích nào?

Quyền chọn không chỉ là công cụ để đầu cơ kiếm lời. Trong thực tế, nó còn có vai trò quan trọng trong việc quản trị rủi ro.

12.1. Đầu cơ khi kỳ vọng giá tăng

Nhà đầu tư dự đoán một cổ phiếu sẽ tăng giá trong tương lai.

Thay vì bỏ ra số tiền lớn để mua cổ phiếu ngay lập tức, họ có thể mua quyền chọn mua.

Nếu giá cổ phiếu tăng mạnh, giá trị quyền chọn có thể tăng đáng kể.

Nếu dự đoán sai, khoản lỗ của người mua được giới hạn ở phí quyền chọn đã trả, với giả định họ không sử dụng đòn bẩy bổ sung hoặc phát sinh nghĩa vụ khác.

12.2. Đầu cơ khi kỳ vọng giá giảm

Nhà đầu tư dự đoán thị trường sẽ đi xuống.

Họ có thể mua quyền chọn bán để hưởng lợi khi giá tài sản giảm.

Đây là cách tạo vị thế có lợi khi thị trường giảm mà không nhất thiết phải trực tiếp bán khống tài sản cơ sở.

12.3. Phòng ngừa rủi ro cho danh mục cổ phiếu

Giả sử bạn đang sở hữu danh mục cổ phiếu trị giá 2 tỷ đồng.

Bạn dự đoán thị trường có thể điều chỉnh trong thời gian tới nhưng không muốn bán cổ phiếu vì vẫn kỳ vọng thị trường sẽ phục hồi.

Bạn có thể mua quyền chọn bán để tạo một mức bảo vệ nhất định cho danh mục.

Nếu thị trường giảm, giá trị quyền chọn bán có thể tăng và bù đắp một phần tổn thất của danh mục.

Chiến lược này được gọi là Protective Put.

Có thể hình dung đây giống như mua bảo hiểm cho danh mục đầu tư.

Bạn phải trả phí bảo hiểm, nhưng đổi lại có thêm một lớp bảo vệ khi rủi ro xảy ra.

12.4. Khóa trước giá mua nguyên vật liệu

Hãy tưởng tượng một doanh nghiệp sản xuất cần mua một lượng lớn nguyên liệu trong 3 tháng tới.

Doanh nghiệp lo ngại giá nguyên liệu sẽ tăng mạnh.

Nếu giá tăng, chi phí sản xuất sẽ tăng và lợi nhuận bị ảnh hưởng.

Doanh nghiệp có thể sử dụng quyền chọn mua để giữ quyền mua nguyên liệu theo một mức giá đã xác định.

Nếu giá thị trường tăng mạnh, doanh nghiệp có thể thực hiện quyền.

Nếu giá thị trường giảm, doanh nghiệp có thể mua nguyên liệu trên thị trường với giá thấp hơn và chấp nhận mất phí quyền chọn.

12.5. Phòng ngừa rủi ro tỷ giá

Giả sử một doanh nghiệp Việt Nam phải thanh toán 1 triệu USD cho đối tác nước ngoài sau 3 tháng.

Doanh nghiệp lo ngại USD sẽ tăng giá so với VND.

Nếu tỷ giá tăng, số tiền VND cần bỏ ra để mua 1 triệu USD sẽ tăng lên.

Doanh nghiệp có thể mua quyền chọn mua USD để có quyền mua USD theo tỷ giá thực hiện đã thỏa thuận.

Nếu USD tăng giá, doanh nghiệp có thể thực hiện quyền.

Nếu USD giảm giá, doanh nghiệp có thể mua USD theo tỷ giá thị trường có lợi hơn và không thực hiện quyền.

Đây là một ứng dụng quan trọng của quyền chọn ngoại tệ trong hoạt động quản trị rủi ro của doanh nghiệp và ngân hàng.

 

13. Phân biệt quyền chọn với hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai

Khi học về các công cụ phái sinh, nhiều người thường nhầm lẫn giữa quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai.

Cả ba đều là những công cụ tài chính có giá trị phụ thuộc vào tài sản cơ sở và đều có thể được sử dụng để quản trị rủi ro.

Tuy nhiên, chúng khác nhau ở bản chất nghĩa vụ của các bên.

Hợp đồng kỳ hạn (Forward Contract)

Đây là thỏa thuận giữa hai bên về việc mua hoặc bán một tài sản trong tương lai với mức giá được xác định từ trước.

Ví dụ:

Một doanh nghiệp cam kết sau 3 tháng sẽ mua 100 tấn thép với giá 15 triệu đồng/tấn.

Đến ngày thực hiện, dù giá thép tăng hay giảm, hai bên vẫn phải thực hiện theo nghĩa vụ đã thỏa thuận, trừ trường hợp hợp đồng có quy định khác hoặc được tất toán theo thỏa thuận.

Hợp đồng tương lai (Futures Contract)

Đây cũng là thỏa thuận mua hoặc bán tài sản trong tương lai với mức giá xác định trước.

Tuy nhiên, hợp đồng tương lai thường được chuẩn hóa về quy mô, chất lượng, thời hạn và giao dịch trên sở giao dịch tập trung.

Các bên thường phải thực hiện cơ chế ký quỹ và thanh toán bù trừ theo quy định của thị trường.

Hợp đồng quyền chọn (Option Contract)

Khác với hai loại hợp đồng trên, người mua quyền chọn không bị bắt buộc phải mua hoặc bán tài sản.

Họ có quyền quyết định có thực hiện giao dịch hay không.

Đổi lại, người mua phải trả phí quyền chọn cho người bán.

Bảng so sánh

Tiêu chí

Quyền chọn

Hợp đồng kỳ hạn

Hợp đồng tương lai

Bản chất

Quyền nhưng không bắt buộc đối với người mua

Cam kết giao dịch

Cam kết giao dịch

Nghĩa vụ người mua

Không bắt buộc thực hiện quyền

Có nghĩa vụ theo hợp đồng

Có nghĩa vụ theo hợp đồng

Nghĩa vụ người bán

Phải thực hiện nếu bị thực hiện quyền

Có nghĩa vụ theo hợp đồng

Có nghĩa vụ theo hợp đồng

Phí ban đầu

Người mua trả Premium

Thông thường không có Premium

Thường không có Premium như quyền chọn

Ký quỹ

Tùy thị trường và vị thế

Tùy thỏa thuận

Thường có ký quỹ

Mục đích

Đầu cơ, phòng ngừa rủi ro

Khóa giá mua bán

Đầu cơ, phòng ngừa rủi ro

Điểm cần nhớ nhất:

Hợp đồng kỳ hạn và tương lai tạo ra nghĩa vụ giao dịch theo hợp đồng, trong khi quyền chọn trao cho người mua quyền lựa chọn thực hiện hoặc không thực hiện giao dịch.

 

14. Người mua quyền chọn có thể mất toàn bộ số tiền đã đầu tư không?

Câu trả lời là có.

Mặc dù quyền chọn mang lại sự linh hoạt, nhưng không có nghĩa đây là công cụ không có rủi ro.

Rủi ro đối với người mua quyền chọn

Người mua Call hoặc Put có thể mất toàn bộ phí quyền chọn nếu hợp đồng hết hạn mà không có giá trị thực hiện.

Ví dụ:

Bạn bỏ ra 10 triệu đồng mua quyền chọn mua cổ phiếu.

Nhưng đến ngày đáo hạn, giá cổ phiếu không tăng như kỳ vọng.

Bạn không thực hiện quyền.

Toàn bộ 10 triệu đồng phí quyền chọn có thể bị mất.

Đây là mức lỗ tối đa của vị thế mua quyền chọn đơn lẻ, nếu không có các giao dịch hoặc nghĩa vụ khác đi kèm.

Rủi ro đối với người bán quyền chọn

Người bán quyền chọn có rủi ro lớn hơn nhiều trong một số trường hợp.

  • Bán Call không có tài sản bảo đảm: Khoản lỗ tiềm năng không giới hạn về mặt lý thuyết khi giá tài sản tăng liên tục.
  • Bán Put: Có thể phải mua tài sản với giá cao hơn rất nhiều so với giá thị trường nếu giá tài sản giảm sâu.

Ngoài ra, người bán quyền chọn có thể phải đáp ứng yêu cầu ký quỹ bổ sung và đối mặt với việc bị đóng vị thế theo quy định của công ty chứng khoán hoặc sở giao dịch.

Vì vậy, không nên hiểu rằng bán quyền chọn chỉ đơn giản là nhận phí và chờ hợp đồng hết hạn.

 

15. Quyền chọn kiểu Mỹ và quyền chọn kiểu châu Âu khác nhau như thế nào?

Một nội dung quan trọng khác là phân biệt quyền chọn kiểu Mỹ (American Option) và quyền chọn kiểu châu Âu (European Option).

Tên gọi này không có nghĩa quyền chọn kiểu Mỹ chỉ được giao dịch tại Mỹ hay quyền chọn kiểu châu Âu chỉ được giao dịch tại châu Âu.

Chúng mô tả thời điểm người mua được phép thực hiện quyền.

Quyền chọn kiểu Mỹ:

Người mua có thể thực hiện quyền vào bất kỳ thời điểm nào được phép trong thời hạn hợp đồng, từ khi hợp đồng bắt đầu có hiệu lực cho đến ngày đáo hạn.

Quyền chọn kiểu châu Âu:

Người mua chỉ được thực hiện quyền vào ngày đáo hạn.

Ví dụ:

Bạn mua một quyền chọn mua có thời hạn từ ngày 1/1 đến ngày 31/3.

  • Nếu là quyền chọn kiểu Mỹ, bạn có thể thực hiện quyền vào ngày 15/1, 20/2 hoặc ngày 31/3.
  • Nếu là quyền chọn kiểu châu Âu, bạn chỉ được thực hiện quyền vào ngày 31/3.

Lưu ý: Quyền được thực hiện sớm không đồng nghĩa với việc người mua luôn nên thực hiện sớm. Trong nhiều trường hợp, bán lại quyền chọn trên thị trường có thể có lợi hơn so với thực hiện quyền ngay.

 

16. Quyền chọn có phải là một hình thức đầu tư đòn bẩy không?

Có. Quyền chọn có thể tạo ra hiệu ứng đòn bẩy tài chính rất lớn.

Hãy xem ví dụ:

Bạn muốn đầu tư vào 1.000 cổ phiếu ABC với giá 100.000 đồng/cổ phiếu.

Nếu mua cổ phiếu trực tiếp, bạn cần:

100.000 × 1.000 = 100 triệu đồng.

Nhưng nếu mua quyền chọn mua, giả sử phí quyền chọn chỉ là 5.000 đồng/cổ phiếu, bạn cần:

5.000 × 1.000 = 5 triệu đồng.

Như vậy, bạn chỉ bỏ ra 5 triệu đồng để sở hữu quyền mua số cổ phiếu có giá trị thị trường 100 triệu đồng.

Đây chính là hiệu ứng đòn bẩy.

Tuy nhiên, cần hiểu rằng bạn không thực sự sở hữu 1.000 cổ phiếu ngay khi mua quyền chọn. Bạn chỉ sở hữu quyền mua số cổ phiếu đó theo các điều kiện hợp đồng.

Nếu giá cổ phiếu tăng mạnh, lợi nhuận tính trên số vốn phí quyền chọn có thể rất lớn.

Nhưng nếu giá không biến động theo kỳ vọng, bạn có thể mất toàn bộ 5 triệu đồng phí quyền chọn.

Đòn bẩy giúp khuếch đại tỷ suất sinh lời, nhưng đồng thời cũng làm tăng nguy cơ mất vốn nhanh chóng.

 

17. Ví dụ thực tế về ứng dụng quyền chọn trong ngân hàng và doanh nghiệp

Để hiểu rõ hơn tại sao quyền chọn lại quan trọng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng, hãy xem một số tình huống thực tế.

Ví dụ 1: Doanh nghiệp nhập khẩu cần mua USD

Công ty A tại Việt Nam phải thanh toán 500.000 USD cho nhà cung cấp nước ngoài sau 3 tháng.

Tỷ giá hiện tại là 25.000 VND/USD.

Doanh nghiệp lo ngại tỷ giá USD/VND có thể tăng lên 26.000 VND/USD.

Nếu tỷ giá tăng, số tiền VND cần bỏ ra sẽ tăng:

500.000 × 26.000 = 13 tỷ đồng.

Trong khi nếu mua theo tỷ giá 25.000 đồng, doanh nghiệp chỉ cần:

500.000 × 25.000 = 12,5 tỷ đồng.

Chênh lệch là 500 triệu đồng.

Doanh nghiệp có thể mua quyền chọn mua USD với tỷ giá thực hiện 25.000 VND/USD.

Nếu tỷ giá tăng lên 26.000 đồng, doanh nghiệp có thể thực hiện quyền để mua USD theo tỷ giá 25.000 đồng.

Nếu tỷ giá giảm xuống 24.500 đồng, doanh nghiệp có thể mua USD trên thị trường với mức giá thấp hơn và không thực hiện quyền.

Đây là lợi thế của quyền chọn so với việc bắt buộc khóa tỷ giá bằng một hợp đồng kỳ hạn: doanh nghiệp có thể hưởng lợi nếu tỷ giá biến động theo hướng có lợi, nhưng phải trả phí để có sự linh hoạt đó.

Ví dụ 2: Doanh nghiệp xuất khẩu muốn bảo vệ doanh thu

Công ty B xuất khẩu hàng hóa và dự kiến nhận 1 triệu USD sau 3 tháng.

Doanh nghiệp lo ngại USD sẽ giảm giá so với VND.

Nếu tỷ giá giảm từ 25.000 xuống 24.000 VND/USD, số tiền quy đổi sẽ giảm:

1.000.000 × 24.000 = 24 tỷ đồng.

Trong khi nếu tỷ giá giữ ở mức 25.000 đồng, doanh nghiệp nhận được 25 tỷ đồng.

Doanh nghiệp có thể mua quyền chọn bán USD với tỷ giá thực hiện 25.000 VND/USD.

Nếu USD giảm giá, doanh nghiệp có thể bán USD theo tỷ giá 25.000 đồng.

Nếu USD tăng lên 26.000 đồng, doanh nghiệp không cần thực hiện quyền mà có thể bán USD theo tỷ giá thị trường có lợi hơn.

Ví dụ 3: Nhà đầu tư chứng khoán muốn bảo vệ danh mục

Một nhà đầu tư đang nắm giữ 2 tỷ đồng cổ phiếu ngân hàng.

Nhà đầu tư lo ngại thị trường có thể giảm mạnh trong tháng tới nhưng không muốn bán cổ phiếu ngay.

Họ mua quyền chọn bán trên tài sản hoặc chỉ số phù hợp với danh mục.

Nếu thị trường giảm, quyền chọn bán có thể tăng giá trị, qua đó bù đắp một phần thiệt hại từ danh mục cổ phiếu.

Tuy nhiên, mức độ bảo vệ còn phụ thuộc vào quy mô hợp đồng, hệ số tương quan giữa danh mục và tài sản cơ sở, giá thực hiện và phí quyền chọn.

Đây là lý do các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp thường sử dụng quyền chọn như một công cụ quản trị rủi ro.

 

18. Tổng kết: Cách ghi nhớ quyền chọn mua và quyền chọn bán dễ nhất

Nếu bạn chỉ muốn nhớ những kiến thức quan trọng nhất, hãy ghi nhớ 4 nguyên tắc sau:

Thứ nhất: Call là quyền mua, Put là quyền bán.

  • Buy Call: Mua quyền để mua tài sản.
  • Buy Put: Mua quyền để bán tài sản.

Thứ hai: Người mua quyền chọn có quyền nhưng không có nghĩa vụ.

Người mua được quyền quyết định thực hiện hay không thực hiện giao dịch.

Thứ ba: Người bán quyền chọn nhận phí nhưng phải chấp nhận nghĩa vụ.

Nếu người mua thực hiện quyền hợp lệ, người bán phải thực hiện nghĩa vụ tương ứng.

Thứ tư: Quyền chọn vừa là công cụ đầu cơ, vừa là công cụ phòng ngừa rủi ro.

Nhà đầu tư có thể sử dụng quyền chọn để kiếm lời từ biến động giá, trong khi doanh nghiệp và ngân hàng có thể sử dụng chúng để quản trị rủi ro về giá hàng hóa, tỷ giá hoặc tài sản tài chính.

Có thể tóm tắt toàn bộ kiến thức bằng bảng sau:

Nội dung

Quyền chọn mua (Call)

Quyền chọn bán (Put)

Người mua có quyền

Mua tài sản

Bán tài sản

Người bán có nghĩa vụ

Bán tài sản

Mua tài sản

Người mua thường kỳ vọng

Giá tăng

Giá giảm

Người mua trả

Phí quyền chọn

Phí quyền chọn

Người bán nhận

Phí quyền chọn

Phí quyền chọn

Lỗ tối đa của người mua

Phí đã trả

Phí đã trả

Lợi nhuận tiềm năng của người mua

Không giới hạn về lý thuyết

Lớn nhưng bị giới hạn bởi giá tài sản không thể thấp hơn 0 trong trường hợp cổ phiếu thông thường

Một câu cuối cùng để bạn không bao giờ nhầm lẫn:

Quyền chọn mua giúp bạn có quyền mua một tài sản với mức giá đã thỏa thuận, còn quyền chọn bán giúp bạn có quyền bán một tài sản với mức giá đã thỏa thuận. Người mua trả phí để sở hữu quyền, người bán nhận phí để chấp nhận nghĩa vụ.

Đó chính là bản chất cốt lõi của hai công cụ quyền chọn phổ biến nhất trên thị trường tài chính.

 

 

Archive

Contact Form

Send